Ο πρόσφατος ναζιστικός χαιρετισμός του Elon Musk, στην ορκωμοσία του Donald Trump, δεν μπορεί να ιδωθεί μονάχα ως μια γελοία και καταδικαστέα πράξη ενός κιτς δισεκατομμυριούχου, αλλά οφείλουμε να τον δούμε ως ένα σύμπτωμα βαθύτερων προβλημάτων που πηγάζουν από τη βαθιά διαπλοκή του νεοφιλελευθερισμού και του κεφαλαίου με τις φασιστικές ιδεολογίες. Ο συνδυασμός αυτών των συνιστωσών δείχνει ξεκάθαρα την πολιτική διάσταση του οικονομικού συστήματος που έχει κυριαρχήσει στις σύγχρονες κοινωνίες.

Ο Elon Musk, ως ένας από τους ισχυρότερους εκφραστές της παγκόσμιας ελίτ, χρησιμοποιεί πολύ συχνά τις πράξεις του για να επικοινωνήσει ιδεολογικά μηνύματα. Η συγκεκριμένη χειρονομία, ανεξάρτητα από την πρόθεσή της (ο ίδιος δεν έχει τοποθετηθεί, όμως εμείς ξέρουμε – η κίνησή του ήταν ξεκάθαρη), φέρει έναν πολιτισμικό και πολιτικό συμβολισμό ο οποίος συνδέεται με τη νομιμοποίηση ακροδεξιών τάσεων. Δεν είναι απλώς μια «στιγμή ενθουσιασμού» – όπως κάποιοι έσπευσαν να τη χαρακτηρίσουν – αλλά αποτελεί μια πράξη που εγγράφεται, σαφώς, στο πλαίσιο της σταδιακής κανονικοποίησης της ακροδεξιάς ρητορικής μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα.

Ο νεοφιλελευθερισμός, όπως έχει δειχθεί ακαδημαϊκά, αλλά και όπως βιώνεται καθημερινά στον αισθητό κόσμο, δεν είναι απλώς ένα οικονομικό σύστημα, αλλά μια ολοκληρωτική ιδεολογία που επιδιώκει την αποδυνάμωση της πολιτικής αυτονομίας και τη μετατροπή κάθε κοινωνικής αξίας σε εμπόρευμα. Ο φασισμός, από την άλλη πλευρά, λειτουργεί ως εργαλείο για τη διατήρηση της ισχύος του κεφαλαίου όταν οι παραδοσιακές μορφές ελέγχου αποτυγχάνουν. Είναι γνωστό τοις πάσι, ότι οι ελίτ στρέφονται στον αυταρχισμό και τη βία όταν απειλείται η κυριαρχία τους. Επιπλέον, η σχέση αυτή είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Στη ναζιστική Γερμανία, το μεγάλο κεφάλαιο δεν δίστασε να υποστηρίξει τον Χίτλερ ως αντίβαρο στις σοσιαλιστικές και εργατικές διεκδικήσεις. Στη σύγχρονη εποχή, η συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας στα χέρια λίγων, όπως ο Musk, δημιουργεί τις συνθήκες για την αναβίωση φασιστικών ιδεολογιών, οι οποίες παρουσιάζονται δήθεν ως «απάντηση» στα αδιέξοδα του νεοφιλελευθερισμού.

Η δομή του κεφαλαίου και η κανονικοποίηση της ανισότητας

Η ιδιοκτησία του πρώην Twitter, νυν X, από τον Elon Musk φέρνει στο προσκήνιο μια ακόμα πιο επικίνδυνη διάσταση: τη χρήση των μέσων μαζικής ενημέρωσης για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Ο Νόαμ Τσόμσκι έχει επανειλημμένα αναδείξει τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης ως μηχανισμών χειραγώγησης, οι οποίοι εξυπηρετούν τα συμφέροντα της ελίτ. Όπως περιγράφεται από τον ίδιο στο Manufacturing Consent, τα μέσα ενημέρωσης δεν είναι ανεξάρτητα, αλλά λειτουργούν ως εργαλεία αναπαραγωγής της ιδεολογίας του κατεστημένου.

Η αγορά του Twitter από τον Musk είναι χαρακτηριστική αυτής της δυναμικής. Το Twitter, ως μια από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Υπό την ιδιοκτησία του Musk, η πλατφόρμα αυτή γίνεται ένα όχημα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διασπορά ακροδεξιών μηνυμάτων, την καταστολή αντίθετων φωνών και τη διαμόρφωση της δημόσιας συζήτησης με τρόπους που εξυπηρετούν τα συμφέροντα του κεφαλαίου. Η συγκέντρωση τέτοιας δύναμης στα χέρια ενός ανθρώπου, όπως ο Musk, αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία, καθώς δημιουργεί έναν μονοπωλιακό έλεγχο της πληροφορίας.

Σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν, δεν πρέπει να βλέπουμε τον Musk απλώς ως έναν επιχειρηματία, αλλά ως το κεντρικό πρόσωπο μιας ιδεολογίας που αποθεώνει την επιχειρηματικότητα και την πλουτοκρατία και αγνοεί επιδεικτικά τις κοινωνικές συνέπειες της ανισότητας. Οι ενέργειές του – από τη χειρονομία του έως την πολιτική του επιρροή – λειτουργούν ως εργαλεία αναπαραγωγής του συστήματος που τον ανέδειξε. Η πολιτική θεωρία και οι αναλύσεις στοχαστών όπως ο Polanyi, ο Καστοριάδης, η Άρεντ κλπ. μας βοηθούν να κατανοήσουμε ότι το κεφάλαιο, αδιαφορώντας για την ανθρώπινη αξία, δημιουργεί κοινωνίες όπου η εξουσία γίνεται αυτοσκοπός, οδηγώντας αναπόφευκτα στον αυταρχισμό και τον εκφασισμό της κοινωνίας. Η κανονικοποίηση τέτοιων πράξεων και συμβόλων δεν είναι λοιπόν τυχαία. Πρόκειται για στρατηγική που ενισχύει τη ρητορική της ακροδεξιάς, υπονομεύοντας τις δημοκρατικές αξίες και προωθώντας την ιδέα ότι οι ανισότητες είναι φυσικές ή αναπόφευκτες.

Εν κατακλείδι, το ζιγκ χάιλ του Musk πρέπει να καταδικαστεί απερίφραστα, ως σύμβολο μιας ιστορικής τραγωδίας. Πέρα από αυτό όμως, οι πολίτες πρέπει να διεκδικήσουμε την πολιτική μας αυτονομία και να αναγνωρίσουμε ότι η πραγματική απειλή δεν προέρχεται από τις ατομικές πράξεις, αλλά από το ίδιο το σύστημα που επιτρέπει σε ανθρώπους όπως ο Musk να διαμορφώνουν τις ζωές μας. Η ανατροπή αυτής της κατάστασης απαιτεί την ενίσχυση της πολιτικής συνείδησης και τη δημιουργία ενός κινήματος που θα βασίζεται στην αλληλεγγύη, την ισότητα και τη δημοκρατία. Η αυτονομία των κοινωνιών είναι ο μόνος τρόπος για να αντισταθούμε στη βαρβαρότητα του κεφαλαίου και των φασιστικών του εκφάνσεων. Είναι χρέος μας να μην αφήσουμε τέτοιες χειρονομίες να γίνουν αποδεκτές, να τις αποδομήσουμε και να αναδείξουμε τους πραγματικούς σκοπούς που εξυπηρετούν: την εδραίωση της εξουσίας του κεφαλαίου πάνω στην πολιτική διαδικασία.

—

Δες ακόμα: Συντηρητισμός, φιλελευθερισμός & εκφασισμός της κοινωνίας

Το άρθρο Elon Musk: η δομή του κεφαλαίου και ο φασισμός εμφανίστηκε πρώτα στο Ηλίας Σεκέρης | Ιστολόγιο.

Ο Νόαμ Τσόμσκι αποτελεί μια τεράστια προσωπικότητα, όχι μόνο στον τομέα της γλωσσολογίας, αλλά και σε αυτόν της πολιτικής θεωρίας και του ακτιβισμού, με τεράστια συμβολή στην αναρχική σκέψη. Όντας ακούραστος επικριτής των δομών της πολιτικής εξουσίας, της εταιρικής κυριαρχίας και της χειραγώγησης των ΜΜΕ, το έργο του επηρέασε και συνεχίζει να επηρεάζει σημαντικά την αναρχική θεωρία και πρακτική.

Η πολιτική φιλοσοφία του Τσόμσκι είναι βαθιά ριζωμένη στον αναρχισμό και πιο συγκεκριμένα στον αναρχοσυνδικαλισμό, μια υπόθεση που υποστηρίζει μια αποκεντρωμένη ομοσπονδία αυτοδιαχειριζόμενων χώρων εργασίας και κοινοτήτων. Το όραμά του βασίζεται στις αρχές της εργατικής αυτοδιαχείρισης, της άμεσης δημοκρατίας και της κοινωνικής ισότητας. Η σκέψη του δε, χαρακτηρίζεται από βαθύ, ουσιαστικό σκεπτικισμό, απέναντι στην ιεραρχική εξουσία αλλά και από τη δέσμευση στην ιδέα ότι η εξουσία για να είναι νόμιμη πρέπει να δικαιολογείται, και αν δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, τότε θα πρέπει να διαλύεται προς όφελος πιο συμμετοχικών και δίκαιων μορφών οργάνωσης (Chomsky, 2010).

Μία από τις κεντρικές αρχές του έργου του είναι η κριτική στον κρατικό καπιταλισμό και στον νεοφιλελευθερισμό. Υποστηρίζει ότι αυτά τα οικονομικοπολιτικά συστήματα συγκεντρώνουν τον πλούτο και την εξουσία στα χέρια των λίγων, οδηγώντας σε συστημική ανισότητα και διάβρωση των δημοκρατικών αξιών. Σε βιβλία του όπως το «Κέρδος και Πολίτης: Νεοφιλελευθερισμός και παγκόσμια τάξη» ο Τσόμσκι εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές ευνοούν τα εταιρικά συμφέροντα σε βάρος του γενικού πληθυσμού, υπονομεύοντας έτσι την κοινωνική ευημερία και τη δημόσια λογοδοσία (Chomsky, 2002).

Η ανάλυση του επεκτείνεται επίσης στον ρόλο των μέσων ενημέρωσης στη διατήρηση αυτών των δομών εξουσίας. Μαζί με τον Έντουαρντ Χέρμαν έγραψαν το 1988 το βιβλίο «Manufacturing Consent» (Κατασκευάζοντας Συναίνεση). Βασικός στόχος του βιβλίου ήταν να αποδείξει ότι τα ΜΜΕ των ΗΠΑ (αλλά και γενικώς) είναι «αποτελεσματικοί και παντοδύναμοι ιδεολογικοί θεσμοί που πραγματοποιούν μια προπαγανδιστική λειτουργία υποστήριξης του συστήματος, βασιζόμενα σε δυνάμεις της αγοράς, εσωτερικοποιημένες υποθέσεις και αυτο-λογοκρισία, χωρίς φανερό εξαναγκασμό». Στο βιβλίο εξηγούν τους τρόπους που τα μέσα ενημέρωσης εξυπηρετούν τα συμφέροντα των ελίτ ομάδων μέσω μηχανισμών φιλτραρίσματος που διαμορφώνουν τη διάδοση ειδήσεων και πληροφοριών (Herman & Chomsky, 1988). Εξηγούν δηλαδή ότι οι εταιρείες που κατέχουν τα ΜΜΕ, με κίνητρο το κέρδος και εξαρτώμενες από τα έσοδα που αποκομίζουν από τη διαφήμιση, χειραγωγούν και καθορίζουν συστηματικά το περιεχόμενο ειδήσεων ώστε να αντικατοπτρίζει τα συμφέροντα των εταιρειών και του κράτους, δημιουργώντας έτσι τη δημόσια συναίνεση για πολιτικές που ωφελούν τους ισχυρούς.

Εκτός όμως από την κριτική του στο οικονομικό σύστημα και στα ΜΜΕ, ο Τσόμσκι είναι σφοδρός επικριτής της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Υποστηρίζει ότι οι επεμβάσεις τους στο εξωτερικό συχνά εξυπηρετούν ιμπεριαλιστικούς στόχους με το πρόσχημα της προώθησης της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η εκτενής τεκμηρίωση του για τις ενέργειες των ΗΠΑ σε χώρες όπως το Βιετνάμ, η Νικαράγουα και το Ιράκ ανέδειξε τη διαφορά μεταξύ της επίσημης κρατικής ρητορικής και των πραγματικών πρακτικών που ακολουθούνται, αποκαλύπτοντας έτσι ένα γενικευμένο πρότυπο για τα αυταρχικά καθεστώτα που ευθυγραμμίζονται με τα αμερικανικά στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα (Chomsky, 2006).

Η επιμονή του για άμεση δράση και οργάνωση βάσης είναι ένας ακόμη ακρογωνιαίος λίθος της πολιτικής σκέψης και φιλοσοφίας του. Ο Τσόμσκι πάντοτε υποστήριζε με σθένος και διαύγεια τη σημασία της οικοδόμησης τοπικών, συνεργατικών θεσμών οι οποίοι μπορούν να λειτουργούν ανεξάρτητα από τον κρατικό και τον εταιρικό έλεγχο. Αυτή η προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με το αναρχικό ιδεώδες της προπαρασκευής μιας ελεύθερης κοινωνίας μέσα στο κέλυφος της παλιάς, προωθώντας την αλληλεγγύη, την αλληλοβοήθεια και την άμεση δημοκρατία ως μέσα για την επίτευξη του κοινωνικού μετασχηματισμού (Chomsky, 2015).

Κλείνοντας, η πολιτική συνεισφορά του Νόαμ Τσόμσκι είναι τεράστια και με βαθιά επιρροή στην αναρχική σκέψη. Η κριτική του στον κρατικό καπιταλισμό, στον νεοφιλελευθερισμό και στη χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης έχει συμβάλει τα μέγιστα στην κατανόηση της λειτουργίας των μηχανισμών εξουσίας και ελέγχου στις σύγχρονες κοινωνίες. Με τη διαρκή στήριξή του στις αποκεντρωμένες, συμμετοχικές μορφές οργάνωσης και τονίζοντας τη σημασία του ακτιβισμού της βάσης, ο Τσόμσκι μας άνοιξε τους ορίζοντες για έναν πιο δίκαιο, αλληλέγγυο, δημοκρατικό και εν τέλει όμορφο κόσμο.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Chomsky, Ν. (2002). Κέρδος και Πολίτης: Νεοφιλελευθερισμός και παγκόσμια τάξη.

Chomsky, N. (2006). Ηγεμονία ή επιβίωση: Η εκστρατεία των ΗΠΑ για παγκόσμια κυριαρχία.

Chomsky, N. (2010). Περί αναρχισμού.

Chomsky, N. (2015). Occupy: Σκέψεις πάνω στην ταξική πάλη, στην επανάσταση και στην αλληλεγγύη.

Herman, E. S., & Chomsky, N. (1988). Manufacturing consent. The Political Economy of Mass Media. Ανακτήθηκε από: https://we.riseup.net/assets/331127/Edward+S.+Herman%2C+Noam+Chomsky-Manufacturing+Consent+The+Political+Economy+of+the+Mass+Media-Pantheon+Books+%281988%29.pdf

Το άρθρο Νόαμ Τσόμσκι: o αναρχικός αρχιτέκτονας της αποδόμησης των ΜΜΕ εμφανίστηκε πρώτα στο Ηλίας Σεκέρης | Ιστολόγιο.