Είναι σωστή κουβέντα, αλλά νομίζω ότι τίθεται πολύ στενά, όσο τουλάχιστον προσποιούμαστε ότι έχουμε μπροστά μας έναν ουδέτερο μηχανισμό, που απλώς χρειάζεται καλύτερη εκπαίδευση και λιγότερο επικίνδυνα άτομα να τον υπηρετούν.
Δεν λέω ότι αυτά δεν έχουν σημασία. Προφανώς και έχει σημασία αν ένας αστυνομικός είναι εκπαιδευμένος να μην πυροβολεί έναν άνθρωπο επειδή δεν υπάκουσε αμέσως. Το πρόβλημα όμως δεν εξαντλείται στη συμπεριφορά του κάθε αστυνομικού. Πρέπει να δει κανείς και τον ίδιο τον θεσμό. Γιατί υπάρχει, τι ακριβώς καλείται να προστατεύσει και ποια σχέση έχει με την κοινωνία που τον δημιούργησε. Γιατί η αστυνομία δεν ήρθε από τον ουρανό. Είναι θεσμός της ίδιας της κοινωνίας και εκφράζει το πώς αυτή αντιλαμβάνεται την τάξη, την ασφάλεια, τον κίνδυνο, την υπακοή κ.ο.κ.

Επιπλέον, το ότι το θύμα ήταν αυτιστικό δεν κάνει, σε καμία περίπτωση, τη ζωή του πολυτιμότερη από οποιαδήποτε άλλη. Αποκαλύπτει όμως ότι οι εντολές της αστυνομίας προϋποθέτουν έναν άνθρωπο που ακούει, καταλαβαίνει, ελέγχει τον φόβο του και αντιδρά ακριβώς όπως απαιτείται. Όποιος δεν μπορεί να το κάνει, κινδυνεύει να θεωρηθεί ύποπτος το οποίο είναι το πρώτο άλμα, για να ακολουθήσει το δεύτερο, τεράστιο, άλμα ότι αν είσαι ύποπτος η αστυνομία έχει το δικαίωμα να σε δολοφονήσει.

Ο Φουκώ έλεγε ότι η εξουσία δεν αντιμετωπίζει τον κίνδυνο, αλλά τον κατασκευάζει η ίδια. Ότι ταξινομεί τους ανθρώπους, τα σώματα και τις συμπεριφορές, αποφασίζοντας ποιος είναι «κανονικός» και ποιος είναι μη κανονικός, άρα ύποπτος. Αυτή η συνθήκη μέσα σε μια καταδίωξη, μεταφράζεται ακόμα πιο χυδαία στο ότι ο εκάστοτε πολίτης, ο εκάστοτε άνθρωπος παύει να είναι ένα ον με τις φοβίες, τις ιδιαιτερότητες και την ιστορία του και είναι απλά ένα κομμάτι κρέας που το κυνηγάμε για να το ακινητοποιήσουμε με κάθε τρόπο.

Εδώ μπαίνει λοιπόν το ερώτημα που είναι πιο βασικό από το «τι αστυνομία θέλουμε». Μπορεί η κοινωνία να αναγνωρίσει ότι η ίδια δημιούργησε τους θεσμούς της; Ότι η αστυνομία δεν είναι φυσικός νόμος που πρέπει σώνει και ντε να υπάρχει, αλλά είναι κοινωνική θέσμιση, την οποία μπορούμε να την αμφισβητήσουμε και να την αλλάξουμε, αφού εμείς οι ίδιοι είμαστε αυτοί που τη δημιουργήσαμε;
Γιατί, χωρίς καμιά διάθεση να ξεπλύνω τους δολοφόνους, το εύκολο είναι να πούμε ότι έφταιξαν αυτοί οι δύο κακοί μπάτσοι. Να τους απομονώσουμε, να τους τιμωρήσουμε (ενδεχομένως) και να συνεχίσουμε κανονικά τις ζωές μας. Όσο μας αφήνουν δηλαδή. Το δύσκολο είναι να αναρωτηθούμε τι είδους θεσμός είναι αυτός που παράγει ξανά και ξανά τέτοιες συμπεριφορές και τέτοια αδίστακτα άτομα και, βεβαίως, τι είδους κοινωνία είναι αυτή που τις ανέχεται.

Επίσης μπορεί τελικά να υπάρξει «καλή αστυνομία»; Εγώ λέω όχι. Και το λέω με την έννοια ότι είναι ένας χωριστός, ιεραρχικός και ένοπλος μηχανισμός, αρμόδιος να επιβάλλει την υπάρχουσα τάξη. Αυτή είναι η δουλειά της. Όποιος δεν το βλέπει αυταπατάται. Και αυτή η υπάρχουσα τάξη αποτελεί συγκεκριμένη κοινωνική οργάνωση, με τις ανισότητες, τις ιδιοκτησίες, τους αποκλεισμούς και τις σχέσεις εξουσίας της. Γι’ αυτό η αστυνομία δεν μπορεί να πει κανείς ότι εφαρμόζει απλώς τον νόμο. Αντιθέτως έχει τη δύναμη να αποφασίζει σε κάθε περίπτωση σε ποιον θα εφαρμοστεί ο νόμος, με ποια ένταση και με ποια μέσα.

Εκτός αν πιστεύουμε ότι αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο ένας φτωχός πιτσιρικάς που έκλεψε ένα εικοσάρικο βενζίνη και ένας επιχειρηματίας που κλέβει μισθούς και βάζει τους υπαλλήλους του να του επιστρέψουν το δώρο Χριστουγέννων. Ή ένας μετανάστης χωρίς χαρτιά και ένας εργοδότης που τον εκμεταλλεύεται και του πίνει το αίμα. Ή μια κατάληψη εγκαταλελειμμένου δημόσιου κτηρίου και μια τράπεζα που πετάει μια οικογένεια με τρία παιδιά έξω από το σπίτι της επειδή της χρωστάει χίλια ή δυο χιλιάδες ευρώ.

Για μένα, λοιπόν, το βαθύτερο ερώτημα είναι πώς μπορούμε να φτιάξουμε μια κοινωνία που δεν θα χρειάζεται αστυνομία. Όχι, προφανώς, καταργώντας την από τη μια μέρα στην άλλη και αφήνοντας τα πάντα όπως είναι. Αυτό θα ήταν ηλίθιο. Η αστυνομία δεν μπορεί να εξαφανιστεί όσο παραμένουν άθικτες οι συνθήκες που την κάνουν να φαίνεται αναγκαία. Δηλαδή η ακραία ανισότητα, ο κοινωνικός αποκλεισμός, ο εγκλεισμός, η εγκατάλειψη των ψυχικά ασθενών και των εξαρτημένων, η διάλυση των κοινοτήτων και κυρίως η ανάθεση κάθε κοινωνικού προβλήματος σε έναν ένοπλο μηχανισμό. Οφείλουμε όμως να αρχίσουμε να αφαιρούμε από την αστυνομία λειτουργίες που ποτέ δεν θα έπρεπε να της ανήκουν και να τις αναθέτουμε στην ίδια την κοινωνία. Αυτό μπορεί να είναι δομές φροντίδας, δομές πρόληψης, δομές διαμεσολάβησης, δομές ψυχικής υγείας και συλλογικής αυτοπροστασίας, ελεγχόμενες πάντα άμεσα από τους πολίτες.

Δεν πιστεύω και ούτε θα πιστέψω ποτέ ότι η κοινωνία είναι καταδικασμένη να έχει για πάντα έναν οπλισμένο μηχανισμό απέναντί της. Πιστεύω όμως ακράδαντα ότι η κατάργησή του μπορεί να έρθει μονάχα ως αποτέλεσμα ενός πολύ βαθύτερου κοινωνικού μετασχηματισμού. Αυτό σημαίνει δημιουργία άλλων θεσμών. Θεσμών που δεν θα επιβάλλονται από πάνω, αλλά θα ελέγχονται άμεσα από τους ίδιους τους ανθρώπους που αφορούν. Μια κοινωνία χωρίς αστυνομία δεν χρειάζεται να είναι μια κοινωνία χωρίς κανόνες, χωρίς όρια ή χωρίς προστασία, όπως μπορεί να φαντάζεται κανείς. Μπορεί να είναι μια κοινωνία που απλώς δεν παραδίδει αυτά τα πράγματα σε έναν χωριστό ένοπλο μηχανισμό.

Αυτός είναι ο πραγματικός κοινωνικός μετασχηματισμός που απαιτείται. Όχι να βρούμε μια καλή αστυνομία, αλλά να δημιουργήσουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες η αστυνομία δεν θα είναι πια αναγκαία.

Το άρθρο Τι είδους αστυνομία θέλουμε, τελικά; εμφανίστηκε πρώτα στο Ηλίας Σεκέρης | Ιστολόγιο.

Είναι ανατριχιαστικό και μόνο στη σκέψη, ότι ένοπλοι ενήλικες έσπασαν στο ξύλο 2 μικρά παιδιά στην Ελβετία, όμως και στην Ελλάδα δεν έχουμε λόγο να παραπονιόμαστε. Η αστυνομική βαρβαρότητα ξεδιπλώνεται ανά τα χρόνια σε όλες της τις εκφάνσεις. Από τραμπουκισμούς και εξευτελιστικούς σωματικούς ελέγχους στον δρόμο, μέχρι ξυλοδαρμούς, σεξιστικές συμπεριφορές, αναίτιες συλλήψεις, βασανιστήρια και εν τέλει δολοφονίες.

Όποιος έχει διαβάσει τους Ανθρωποφύλακες του Περικλή Κοροβέση, μπορεί να καταλάβει πολλά για την αστυνομική βαρβαρότητα και το μέγεθος της βιαιότητας του κράτους, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τα “όργανα προστασίας του πολίτη”. Και ας μην έχουμε αυταπάτες, αυτά δεν ήταν ένα υποπροϊόν της χούντας μονάχα. Δεν ξεχνάμε το ξύλο που έχει πέσει σε φοιτητές, συνταξιούχους, εργαζόμενους κλπ και φυσικά δεν ξεχνάμε και την τρομερή λίστα νεκρών. Σιδερής Ισιδωρόπουλος, Ιάκωβος Κουμής, Σταματίνα Κανελλοπούλου, Μιχάλης Καλτεζάς, Αυγουστίνος Δημητρίου, Αλέξης Γρηγορόπουλος, Ζακ Κωστόπουλος, αλλά και Ηρακλής Μαραγκάκης, Αποστόλης Κεραμιδάς, Βασίλης Μάγγος, Κώστας Μανιουδάκης και πόσοι άλλοι.

Η αστυνομία ως θεσμός αυτού που ονομάζεται σήμερα δημοκρατική κοινωνία, έχει υποτίθεται ως πρωταρχικό σκοπό τη διατήρηση της ειρήνης και της τάξης, τη διαφύλαξη της δικαιοσύνης και εν τέλει τη συμφιλίωση των πολιτών. Δηλαδή ο αστυνομικός καθίσταται περισσότερο σαν μια μορφή κοινωνικού παρατηρητή, παρά ως “φύλακας του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης”. Ο “σωστός αστυνομικός” δεν απομονώνεται από τον πολίτη, αλλά ορθά ενταγμένος στον κοινωνικό ιστό της περιοχής όπου υπηρετεί, δρα ως διαμεσολαβητής στις διανθρώπινες συγκρούσεις.

Αυτό οπωσδήποτε αποτελεί ένα τεράστιο, τραγικό ψέμα. Μια τρομερή αφαίρεση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις – όπως η εμπειρία μας έχει διδάξει – ο αστυνομικός αποτελεί την ίδια την αιτία της κοινωνικής αναταραχής. Είναι ο ίδιος ο φορέας του προβλήματος του κοινωνικού διχασμού. Είναι αυτός που με την κατάχρηση της ήδη διευρυμένης εξουσίας του, τοποθετείται στον ρόλο του εξουσιαστή και επιβάλλει μέσω της θεσμισμένης ιεράρχησης, μια κυριαρχία επάνω στο κοινωνικό σύνολο, η οποία καταστρέφει τα όποια ψήγματα αληθινής δημοκρατίας έχουν παραμείνει στο πολίτευμα.

Κατέχοντας τη δημόσια εξουσία, η αστυνομία αποτελεί ένα όργανο της ίδιας της κοινωνίας το οποίο υποπίπτει στην αντινομία να στέκεται ιεραρχικά πάνω από την κοινωνία. Ο χειρότερος αστυνομικός έχει περισσότερο κύρος από τον οποιοδήποτε απλό πολίτη. Η κυριαρχία δε αυτή, έρχεται απροκάλυπτα, ακόμη και επικοινωνιακά, με όρους απαξίωσης. Δεν ξεχνάμε δηλώσεις όπως αυτή του αντιπρόεδρου της ΠΟΑΣΥ που σαν σήμερα πριν 3 χρόνια έλεγε “Για τρεις γκλοπιές στη Νέα Σμύρνη απολογούμαστε γονατιστοί σε όλο το απλυταριό“.
Ας μην κοροϊδευόμαστε λοιπόν. Έτσι έχει μάθει το μέσο “όργανο της τάξης” να βλέπει τον νέο άνθρωπο που αντιστέκεται ή που απλά βρίσκεται σε μια πλατεία. Άπλυτο, ναρκομανή, αριστερό, αναρχικό. Φτωχό τεμπέλη που περιμένει από τη μαμά του ένα εικοσάρικο για να πιεί κανένα τσιγάρο.

Η πραγματικότητα είναι πως η αποκαλούμενη δικαιοσύνη, της οποίας αποτελούν φύλακες, έρχεται από άλλες εποχές, ως ένα απομεινάρι της δουλοπαροικίας, η οποία βασίζεται – για το συμφέρον των προνομιούχων τάξεων – στον Ρωμαϊκό νόμο και στις ιδέες της θείας Εκδίκησης. Στην ιστορία των κοινωνιών, η οργάνωση της Εκδίκησης με το όνομα της Δικαιοσύνης γειτονεύει με το Κράτος. Το ένα συνεπάγεται το άλλο, γεννήθηκαν μαζί, άκμασαν μαζί και θα παρακμάσουν μαζί.

Οποιαδήποτε κοινωνία λοιπόν που πρόκειται να εμφανιστεί και η οποία θέλει να στοχεύει στην εξομάλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, στην πραγματική Δικαιοσύνη, την ισονομία και εν τέλει στην κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο, θα καταλήξει αναπόφευκτα στο συμπέρασμα ότι είναι παράλογο να διατηρεί οποιοδήποτε σωφρονιστικό όργανο, καθώς αυτό οδηγεί πάντοτε στην αστυνομική βαρβαρότητα.

Ο τρόπος για το πως θα υπάρχουμε χωρίς την αστυνομία, βρίσκεται στην εθελοντική διαιτησία, στην ανάπτυξη της αλληλεγγύης, στα ισχυρά εκπαιδευτικά μέσα που θα έχει μια κοινωνία, η οποία δεν θα αφήνει στον αστυνομικό τη φροντίδα της δημόσιας ηθικής της, αλλά θα αναστοχάζεται την ίδια της τη θέσμιση και θα λειτουργεί με τον πιο ελευθεριακό τρόπο, δηλαδή αμεσοδημοκρατικά και κατά περίπτωση.

Μπορεί να έχουμε δρόμο ακόμα μπροστά μας, αλλά δεν είμαστε μακριά από αυτό. Τα δείγματα χειραφέτησης ολοένα και πληθαίνουν.
Όπως γράφει ο Καστοριάδης (1978) “Η αναγκαστικά διπλή αυταπάτη της κλειστής θεωρίας είναι ότι ο κόσμος έχει γίνει ήδη από πάντα, και ότι η κλειστή σκέψη μπορεί να τον συλλάβει. Η κεντρική όμως ιδέα της επανάστασης είναι ότι η ανθρωπότητα έχει μπροστά της ένα πραγματικό μέλλον, και ότι αυτό το μέλλον δεν πρέπει μόνο να το σκεφθούμε, αλλά και να το φτιάξουμε“.

Πηγές
Καστοριάδης, Κ. (1978). Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας. Αθήνα: Κέδρος.

Το άρθρο Αστυνομική βαρβαρότητα και δημοκρατία εμφανίστηκε πρώτα στο Ηλίας Σεκέρης | Ιστολόγιο.